ඔබේ ගෙදර සිටින ‘හොඳම යාළුවා’ සහ ‘සැඟවුණු සතුරා’: පැරසිටමෝල්
උණක් හැදුණ ගමන්, ඔළුව ටිකක් රිදෙනකොට, අපි කවුරුත් මුලින්ම හොයන්නේ අපේ ගෙදර බෙහෙත් පෙට්ටියේ ඉන්න “විශ්වාසවන්ත යාළුවෙක්” ගැන. ඒ තමයි පැරසිටමෝල් (Paracetamol). සමහරු ‘පැනඩෝල්’ කියලත් කියනවා. මේක අපේ ජීවිතේට කොච්චර ළං වෙලාද කියනවා නම්, මේක නැති ගෙයක් හොයාගන්නත් අමාරුයි.
ඒත්, මේ “හොඳම යාළුවා” හැමතිස්සෙම හොඳද? අපි මේ යාළුවාගේ හොඳ පැත්ත වගේම, අපි වැඩිය නොදන්න භයානක “නරක පැත්ත” ගැනත් සරලව කතා කරමු.
ඇත්තටම පැරසිටමෝල් කියන්නේ නූතන වෛද්ය විද්යාවේ පුදුම හිතෙන නිර්මාණයක්.
වේදනා නාශකයක්: ඔළුවේ කැක්කුම, දත් කැක්කුම, ඇඟපත වේදනාව වගේ ගොඩක් පොදු වේදනාවන් අඩු කරන්න මෙයා හරිම දක්ෂයි.
උණ අඩු කිරීම: ශරීරයේ උෂ්ණත්වය වැඩිවුණාම (උණ ගත්තම), ඒක ආයෙත් සාමාන්ය තත්ත්වයට ගේන්න මෙයා උදව් වෙනවා.
බඩට සැර නෑ (ගොඩක් දුරට): ඇස්ප්රින් (Aspirin) හෝ ඉබියුප්රොෆෙන් (Ibuprofen) වගේ අනිත් සමහර වේදනා නාශක වගේ පැරසිටමෝල් ආමාශයට (බඩට) එච්චර සැර නෑ. ඒ නිසා ගොඩක් දෙනෙක්ට මේක පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්.
ගන්න ලේසියි: බෙහෙත් වට්ටෝරුවක් නැතිවම (Over-the-counter) ෆාමසියකින් ගන්න පුළුවන් නිසා හරිම පහසුයි.
මේ නිසා තමයි පැරසිටමෝල් අපේ “හොඳම යාළුවා” වෙලා තියෙන්නේ.
මෙන්න මේකයි අපි කවුරුත් හරියටම දැනගෙන ඉන්න ඕනම දේ. පැරසිටමෝල් කියන්නේ නිවැරදි මාත්රාවෙන් (Dose) ගත්තොත් විතරක් ආරක්ෂිත බෙහෙතක්.
මේ යාළුවා “සතුරෙක්” වෙන්නේ අපි ඒක ‘ඕනවට වඩා’ (Overdose) ගත්තොත් විතරයි.
ප්රධාන ඉලක්කය: අක්මාව (Liver)
අපේ ශරීරයේ තියෙන “ෆිල්ටර් එක” තමයි අක්මාව. අපි ගන්න හැම බෙහෙතක්ම වගේ පිරිසිදු කරන්නේ (metabolize) මෙතනින්.
සාමාන්ය පැරසිටමෝල් ප්රමාණයක් අක්මාවට කිසිම ප්රශ්නයක් නැතුව පිරිසිදු කරන්න පුළුවන්.
නමුත්, අපි එකපාර ගොඩක් (උදා: පෙති 10-15 ක් එකපාර) ගත්තොත්, එහෙමත් නැත්නම් දොස්තර කියපු උපරිම දෛනික මාත්රාවට (සාමාන්යයෙන් දිනකට ග්රෑම් 4, ඒ කියන්නේ 500mg පෙති 
වඩා දිගටම පාවිච්චි කළොත්, අක්මාවට මේක දරාගන්න බැරි වෙනවා.
එතකොට පැරසිටමෝල් වලින් හැදෙන “විෂ සහිත අතුරු ද්රව්යයක්” (Toxic metabolite) අක්මාවේ සෛල විනාශ කරන්න පටන් ගන්නවා.
මේක කොච්චර භයානකද කියනවා නම්, පැරසිටමෝල් Overdose වීම කියන්නේ අක්මාව සම්පූර්ණයෙන්ම අක්රිය වෙලා (Liver Failure) මරණයට පත්වෙන්න තියෙන ප්රධානම හේතුවක් (විශේෂයෙන් බටහිර රටවල).
“උණ අඩු වුණේ නෑනේ, තව එකක් බීවා”: සාමාන්යයෙන් පැරසිටමෝල් පෙති දෙකක් අතර පැය 4ක් හෝ 6ක්වත් තියන්න ඕන. උණ අඩු වුණේ නෑ කියලා ළඟ ළඟ පෙති ගත්තම, දවසට ගන්න ඕන උපරිම ප්රමාණය පැනලා යනවා.
“සැඟවුණු මාත්රාව” (The Hidden Dose): මේක තමයි ගොඩක් දෙනෙක් කරන ලොකුම වරද. අපි හිතන්නේ අපි ගත්තේ ‘පැනඩෝල්’ විතරයි කියලා. ඒත්, අපි සෙම්ප්රතිශ්යාවට, කැස්සට ගන්න වෙනත් බෙහෙත් (උදා: Cold & Flu, කැස්ස පැණි) වලත් පැරසිටමෝල් අඩංගු වෙන්න පුළුවන්. එතකොට අපි නොදැනීම දවසට ඕන ප්රමාණය වගේ දෙගුණයක් අරගෙන ඉවරයි. හැමවිටම ගන්නා වෙනත් බෙහෙත් වල “Paracetamol” හෝ “Acetaminophen” තියෙනවද කියලා බලන්න.
“භයානක මිශ්රණය” (The Risky Mix): මත්පැන් (Alcohol) එක්ක පැරසිටමෝල් ගැනීම කියන්නේ අක්මාවට කරන ලොකුම අපරාධයක්. මත්පැන් සහ පැරසිටමෝල් කියන්නේ දෙකම අක්මාවට බර පටවන දේවල්. මේ දෙක එකට ගත්තම, අක්මාවට වෙන හානිය ඉතාම වැඩියි.
අවසාන වචනය: පිහියක් වගේ…
පැරසිටමෝල් කියන්නේ හරියට කුස්සියේ තියෙන “පිහියක්” වගේ.
නිවැරදිව පාවිච්චි කළොත්, එළවළු කපලා රසට කෑමක් හදාගන්න පුළුවන් (වේදනාව, උණ නැති කරන්න පුළුවන්).
වැරදියට, නොසැලකිලිමත්ව පාවිච්චි කළොත්, අත කපාගෙන ලේ විලක් මැද නවතින්නත් පුළුවන් (අක්මාව විනාශ කරගන්න පුළුවන්).
ඒ නිසා, පැරසිටමෝල් කියන “යාළුවා”ව පරිස්සමෙන් පාවිච්චි කරන්න. හැමවිටම දොස්තර හෝ ඖෂධවේදියා කියන නියමිත මාත්රාව පමණක්, නියමිත වෙලාවට ගන්න. සැකයක් ඇත්නම් අනිවාර්යයෙන් වෛද්ය උපදෙස් පතන්න.
